موقعيت جغرافيايي شهر دهق

شهر دهق با فاصله 95 کيلوتری غرب اصفهان قرار گرفته است و طبقه نوشته فرهنگ آباديهای ايران بر روی نقطه ای به مشخصات جغرافيايي 08/51 درجه طول شرقی از نصف النهار گرينويچ و عرض جغرافيايي با مدار 03/33 درجه عرض شمالی و ارتفاع 1958 متر از سطح دريا قرار گرفته است ، بيجا نيست . به آنچه از معرفی دهق در دايره المعارف فارسی آقای غلامحسين مصاحب تاليف سال 1345 نوشته شده ، اشاره ای می کنيم . ( دهق يا عربستان دهستان است ) .  در شمال غربی شهرستان نجف آباد استان دهم ( اصفهان ) واقع گرديده است و دارای 13 آبادی است . ارتفاعات شمالی آن کوه صالح ( بلندترين قله 2000 متر از سطح دريا ) و ارتفاعات جنوبی کوه مکه ( بلندترين قله 1800 متر از سطح دريا هست و شعبه از رود مرغاب از کوههای آن سرچشمه می گيرد. شهر دهق در 62 کيلومتری شمال غربی نجف آباد  است و شهر ديگرش علويجه می باشد.

دهق از لحاظ موقعيت خصوصی آن يا بعد مسافت ياد شده از اصفهان منشعب از شبکه راههای سراسری اصفهان – تهران و به فاصله 450 کيلومتری از سمت شمال و از سمت جنوب غربی به سمت جاده اشن منشعب از جاده نجف آباد ، خوزستان از شبکه راههای سراسری  از سمت شمالغبری به طرف ميمه مرتبط می گردد که با توجه به حجم عبود و مرور وسايل نقليه سنگين باربری که از طرف شمال دهق بالاخص کاشان و نطنز و همچنين شهرهای حاشيه کوير برخوار به طرف خوزستان و بالعکس در حرکت می باشد به نطنز می رسد ، استفاده و تقويت راههای فوق الذکر و به خصوص از دهق تا جاده خوزستان ( از طرف اشن ) در آينده می تواند بسيار مفيد و اقتصادی واقع گردد. دهق از نظر زمين شناسی جزء فلات مرکزی ايران محسوب می شود.

آب وهوای شهر دهق از نوع معتدل و خشک است . دهق از داشتن آبهای سطحی مثل درياچه و رودخانه محروم است و آبهای آن شامل چند رشته قنات و چندی چاه می باشد. پوشش گياهی اين منطقه از تيره گياهان مناطق خشک مانند اسفند ، خارشتری ، تنباکوی وحشی و اشنون است. کوههای متعددی اطراف دهق را فراگرفته است.

.

اماکن متبرکه در شهر دهق

دهق دارای يک مجموعه امامزاده است که در دامنه کوه لافرح که در مجاورت سيل گذر شهر قرار دارد به نام تقی ابن محسن ابن موسی ابن جعفر و در نزديکی اين بقعه چهاردختر از اولاد حضرت امام رضا (ع) قرار دارد که به بقعه ( چهل دختران ) معروف است .

اين مجموعه امامزاده که زيارتگاه و مامن مردم و عاشقان اهل بيت عصمت و طهارت می باشد در سالهای اخير به همت همين عاشقات و علاقمندان عطرت پيامبر (ص) بطور کلی بازسازی شده است. لازم به توضيح است که در حال حاضر فقط بقعه نقی ابن محسن ابن موسی ابن جعفر صورت ظاهری دارد و مابقی قبور پنهان می باشد.

در دهق يکی از د مسجد قديمی وجود دارد که از جمله می توان مسجد جامع را نام برد که در نزديگی يک از هفت دروازه شهر و دارای درهايي از سنگ يک تخته و بزرگ بوده اند . اين مسجد که تاريخ بنايش به 700 سال پيش می رسد با خشت خام ساخته شده  به صورت سقفهای کوتاه است و همچنين ستونهای سنگی يک متر در يک متر که شباهتهايي هم می توان گفت با شبستان مسجد جامع اصفهان دارد ولی بودن گچ بريها  و در نهايت سادگی بدون تزيينات اما محکم و مقاوم ساخته شده است . همچنين روی اين شبستانها نيز يک سالن بزرگ ههمانند طبقه زيرين وجود دارد . نوع معماری اين مسجد به سبک ساختمان سلجوقيان می باشد.

سيمای شهر دهق

دو محله در شهر دهق واجد اهميت در شکل دهی سيمای شهری دهق است ، محله قديمی با ترکيب خانه عمدتا از مصالح خشت  و گل با بافت بسيار فشرده شبکه ارتباطی و از عناصر و عوامل سيمای شهری از جمله نشانه ها و گره ها محصور در دو لبه عمده و مهم به صورت مسيل آب محله قديمی از خطرات سيل مصون می داشته است و محله جديد که دو طرح تفکيکی برنامه ريز شده شکل يافته با خانه های ساخته شده با مصالح جديد شبکه ارتباطی شطرهجی ، يکنواخت و نسبتا عريض و خالی از عناصر سيمای شهری مکفی و عدم پيوند زير محله ها با هم .

نسبت جنسی در شهر دهق

درسال 1365 جمعيت زن شهر دهق برابر با 3649 و جمعيت مرد معادل 4041 نفر بوده است که به اين ترتيب نسبت جنس در سال مذکور معادل 7/110 محاسبه می گردد و در سال 1375 نيز تعداد زنان 3900 و تعداد مردان 4078 گزارش شده است، در اين صورت نسبت جنس در سال 1375 معادل 6/104 است که کاهش قابل ملاحظه ای را نشان می دهد.

ميزان سود در شهر دهق

جمعيت 6 ساله و بالاتر شهر دهق در سال 1375 معادل 7177 نفر گزارش داده شده است و تعداد باسوادان در اين سال 5567 نفر بوده است ، لذا ميزان سود در دهق معادل 57/77 درصد جمعيت لازم التعليم می باشد . اين ميزان در بين مردان 62/83 درصد و در بين زنان معادل 24/71 درصد است . در سال 1375 ، 1135 نفر در دوره ابتدايي و يا سوادآموزی ، 853 نفر در دوره راهنمايي ، 599 نفر در دوره متوسطه و 93 نفر در سطح عالی کشور مشغول به تحصيل بوده اند.

کشاورزی دهق

پيرامون بافت مس ی و شهر باغات و مزارع محومه دهق که جدای از باغات شهر پيوسته می باشد ، عبارتند از :

مهدی آباد ، سراب ده ، سفيد نهال ، جنت آباد، عبائی يا عبادت آباد و سرچاکه به جز مهدی آباد و جنت آباد تعداد محدودی کشاورز در آن ساکن هستند .

و بقيه مزارع در فصول مختلف سال و بخصوص زمستان خالی از سکنه است . اکثر اين مزارع در آب چاه مشروب می شوند . دهق دارای باغات انگور بسيار است که شيره آن معروفي دارد . ليکن عمده محصولات کشاورزی دهق در حال حاضر گندم ، جو و ميوه جات هلو ، انگور و بادام می باشد .

هلوی دهق معروفيت بسزا دارد با اين توضيح که عمر درختهای هلو در دهق زيادتر از هلو نقطه ديگری است و کشاورزان با تجربه محلی عقيده دارند افزون بودن عمر درختان هلو به واسطه هرس به روش خاص و سنتی دهق و چگونگی کشت درختهاست و نيز شرايط آب و هوا و چگونگی آبدهی به درختان ميوه دخيل در موضوع می باشد . مجموعا 50 هکتار باغات ميوه و 170 هکتار اراضی دهف زير کشت گندم و جو می باشد.

محصولات باغات و کشاورزی دهق  روستاهای اطرف به اصفهان نجف آباد و تهران صادر می گردد و اندکی از آن به مصرف داخلی می رسد.

عليرغم اين که دهق خود صادرات کشاورزی دارد ولی مايحتاج ديگر خود را عمدتا از اصفهان ، گرگاب ، گلپايگان و اليگودرز فراهم می کند.

ويژگيهای اساس اقليم و منابع آب در منطقه

باد : ميانگين نسبت هوای آرام يعنی سرعت کمتر از يک نات در دهق در طول سال 42 درصد می باشد . بيشترين ميزان ناآرامی هوا در فصل بهار و کمترين آن در فصل پايين و زمستان است.

درجه حرارت : ميانگين درجه حرارت ساليانه 2/14 درجه است . حداکثر مطلق 5/40 درجه و حداقل مطلق 17- درجه می باشد . تعداد متوسط روزهای يخبندان سالانه 93 روز است . ميزان بارندگی متوسطه ساليانه 142 ميليمتر است . رطوبت نسبی در ديماه 4/65  و در تيرماه 9/23 است .

پديده خشکی ( کمبود بارندگی نسبت به درجه حرارت ) از فروردين ماه شروع و 7 ماه ادامه می يابد .

منابع آب زير زمینی شامل چاهها ، قنات ، چشمه ها می باشند . متوسط ضخامت آبرفت دشت علويجه – دهق 77 متر است که حداکثر به 100 متر می رسد . سطح متوسط برخورد به آب 22 متر است که بين حداقل 6 متر و حداکثر 44 متر مشاهده گرديه است . تعداد چاهها 177 حلقه و قنوات 62 رشته می باشد.

وضعيت کالبدی شهر دهق

شهر دهق دارای 2493 واحد مس ی است که بطور متوسط در هر واحد مس ی 24/1 خانوار زندگی می کنند و 09/77 در صد ساکنين مالک واحد مس ی خود می باشد .

87/99 در صد واحدهای مس ی شهر دهق دارای برق و 89/99 درصد دارای آب لوله کشی  و 65/37 درصد دارای تلفن و 92/98 درصد دارای شبکه گاز می باشد .

اعتقادات مذهبی مردم دهق در زمان قديم

در دهق هر کس بتواند يک نذر ساليانه يا يک وقف به جا می گذارد و همچنين عقيده به چاه امامزاده دارند.

اعتقادات پزشکی مردم دهق در زمانهای قديم

در دهق عقيده به غذاهای سرد و گرم دارند . حامت کردن بزرگان و همچنين تيغ زدن بچه های کمتر از يک سال که صدايشان گرفته يا گوش درد دارند بوسيله سلمانی محله که با تيغ چند خراش روی سر آنها يا روی گوش آنها می دادند  جزء اعتقادات پزشکی آنها بوده است .

قولنج و سرماخوردگی را با ماساژ معالجه ، دل درد ، گوش درد ، سردرد ، کمردرد و پادرد را با گياهانی مانند اسپرزه ، گل بنفشه ، گل گاوزبان ، هسته آلبالو ، تخم شبدر ، باديان ، بهدانه معالجه می کردند.

تاريخچه دهق يا دهق عربستان

آنچه مسلم است از دير باز زندگی و حرکت در دهق وجود داشته است . غار بافته های متعددی از کوههای اطراف آن به دست آمده است که چون توسط باستان شناسان تاريخ آن مشخص و ثبت نگرديده ، ما هم نمی توانيم به آنها استناد کنيم . اما آثار و علائمی مانند رودخانه ای که هم اکنون از جنوب آن می گذرد ، همچنين باقيمانده از دروازه های متعددی که در دهق و وجود قلعه ، بر روی سنگ نوشته های قبور و آدب و سنن قومی آن مواردی است که ما متقاعد به قمت اين شهر می نمايد. بر روی سنگ قبرهای گورستان عمومی شهر تاريخی از 12 و يا 143 هجری قمری حک گرديده است ولی بر روی بعضی از اسناد و يا سنگ نوشته های مشابه تاريخ بعد از الف را مشاهده نموده ايم که معنای بعد از هزار است . برای مثال بر روی سنگ قبری تاريخ 299 بعد از الف (ه.ق) را نوشته بودند .

در سمت شمال دهق کوهی است که به نام کوه کافرها لقب گرفته است و مردم آن معتقدند زمانی که اسلام به ايران آمده عده ای از مردم دهق دين اسلام را نپذيرفته اند و پس از سالها زندگانی در کوهستاندها به تدريج از ميان رفته يا پايين کوه سرازير شده  و به اسلام گرويده اند.

تاريخچه تاسيس شهر و توسعه آن

همانگونه که در تاريخ شهری ذکر گرديده ، دهق دارای سابقه تاريخی زيادی است ( بيش از 2000 سال ) ولی بعلت در دست نبودن مدارک کتبی نمی توان در مورد فهرست آن صراحت اظهار نظر نموده و يا يک ديد وسيع به اطراف دهق و شاهد قلعه های مخروب و خانه های قديمی و گورستان عمومی آن همچنين مظهر قنوات و رشته قناتهايي که ساليان سال از ويرانی آنها می گذرد می توان به قديمی بودن آن پی برد، همانگونه که در جغرافيايي طبيعی اشاره گرديد اطراف دهق را رشته کوههايي فرا گرفته است.

در جنوب آن کوه مکه يا کوه امامزاده لافرح قرار دارد که مقبره امامزاده نقی بن موسی بن جعفر قرار گرفته است . در پايين کوه رودخانه ای که هم اکنون مصلی است و به احتمال قريب به يقين اين رودخانه دائمی بوده در سمت شمال رودخانه چاهی که امروز در جنوبی ترين منطقه دهق است محلی به نام محله پشته قرار داشته که هم اکنون تعداد از مساکن آن مرمت گشته و دارای سکنه است . اين محله را می توان قديمی ترين محله دهق دانست که بعد از محله پشته در سمت شمال آن محله ميانده و در شمال و شمال غربی محله بالاده تشکيل شده است . محله بالاده با مانع فيزيکی مسيل طبيعی که هم اکنون در قلب دهق قرار دارد ، محدود گشته و در سمت شمال مسيل يعنی خارج از دهق آن را تا گورستان عمومی شهر واقع شده است.

از آن پس همانگونه که می دانيم تا در سال 1343 هيچ گونه توسعه ای در اطراف شهر صورت نگرفته و در حقيقت حالا محلات پشته ، ميانده و بالاده را در آن زمانی می توان بعنوان هسته مرکزی شهر تلقی نمود . با توجه به افزايش جمعيت در دهق به تدريج زمينهای کشاورزی و باغات سمت شمال مسيل به مس ی تبديل شده است و همچنين در سمت جنوب غربی دهق اتفاق مشابهی روی داده و در نهايت بعد از 1359 تفکيکهايي توسط سازمان اراضی شهری در شمال دهق و در دامنه کوه صورت گرفته  و محلات جديد و سازی به اين شهر اضافه گرديده است . هم اکنون با موانع فيزيکی و همچنين وجود باغات ، اراضی کشاورزی که پيرامون بافت مس ی دهق وجود دارد که اين شهر با کمبود زمين روبرو است